Cerkiew św. Mikołaja w Białowieży została wzniesiona w latach 1894–1897 z fundacji cara Aleksandra III. Powstała w miejscu XIX-wiecznej drewnianej cerkwi, która – co warte podkreślenia – nie została zniszczona, lecz przeniesiona do wsi Trześcianka, gdzie do dziś pełni funkcje sakralne.
Białowieża miała dla cara szczególne znaczenie ze względu na znajdujący się tu pałac myśliwski, dlatego nową świątynię postanowiono wznieść w bardziej reprezentacyjnej i trwałej formie. W przeciwieństwie do większości lokalnych cerkwi drewnianych, zbudowano ją z cegły. Do jej produkcji sprowadzono specjalistę z Górnego Śląska, co dodatkowo podkreśla rangę inwestycji.
Cerkiew stosunkowo dobrze przetrwała I wojnę światową, jednak podczas II wojny została zbombardowana i poważnie uszkodzona. Mimo trwających działań wojennych podjęto się jej odbudowy, którą ukończono jeszcze przed zakończeniem konfliktu. Kolejne prace remontowe prowadzono bezpośrednio po wojnie, a następnie w latach 80. i 90. XX wieku. Ostatni gruntowny remont świątynia przeszła w 2017 roku.
Wnętrze cerkwi kryje wyjątkowy zabytek – jedyny w Polsce ikonostas wykonany z chińskiej porcelany, który stanowi nie tylko element sakralny, lecz także unikatowe dzieło sztuki. Od 1969 roku świątynia wpisana jest do rejestru zabytków.
Cerkiew należy do dekanatu Hajnówka diecezji warszawsko-bielskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Ciekawostką jest fakt, że niemal bliźniacza świątynia znajduje się na Białorusi, w Czyżewszczyźnie – różni się jednak tym, że została otynkowana.
Można dodać, że cerkiew św. Mikołaja w Białowieży jest nie tylko ważnym obiektem sakralnym, lecz także istotnym elementem krajobrazu kulturowego regionu, łączącym historię carskiej Rosji, lokalną tradycję prawosławną oraz wyjątkowe walory architektoniczne.
