Na nadwiślańskiej skarpie w Puławy pierwotnie wznosił się barokowy zamek obronny, zbudowany w latach 1671–1676 na polecenie marszałka wielkiego koronnego Stanisława Herakliusza Lubomirskiego. Projektantem budowli był znany architekt Tylman z Gameren. Niestety, zamek nie przetrwał próby czasu – został zniszczony na początku XVIII wieku podczas najazdu szwedzkiego.
W jego miejscu wzniesiono dzisiejszy pałac, w latach 1722–1736, z inicjatywy rodzin Sieniawscy i Czartoryscy. Rezydencję w stylu rokoko zaprojektował Jan Zygmunt Deybel, a następnie, między 1785 a 1810 rokiem, przekształcono ją w klasycystyczną perłę architektury według projektu Chrystian Piotr Aigner.
W tym samym okresie powstał rozległy park i romantyczny ogród w stylu angielskim, który aranżowała Izabela Czartoryska. Dzięki niej powstały m.in. Świątynia Sybilli, kaplica, Dom Gotycki, Pałac Marynki oraz liczne altanki i mostki. To właśnie w Świątyni Sybilli Czartoryska utworzyła pierwsze polskie muzeum narodowe, kolekcjonując pamiątki i dzieła sztuki ważne dla historii kraju. Do XIX wieku Puławy i pałac rozwijały się dynamicznie, zyskując miano „Polskich Aten” – miejsca kultury, nauki i sztuki.
Dobrą passę przerwało powstanie listopadowe i okres zaborów. Pałac został skonfiskowany przez Rosjan, a Adam Jerzy Czartoryski został skazany na śmierć za udział w powstaniu. Rozgrabiony i splądrowany obiekt nigdy nie wrócił do rodziny Czartoryskich. W kolejnych latach pałac pełnił różne funkcje publiczne. Nawet po odzyskaniu przez Polskę niepodległości pozostał własnością państwa, a wnętrza były wielokrotnie przebudowywane i adaptowane do nowych potrzeb.
Obecnie administratorem pałacu jest Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy. Część wnętrz udostępniona jest turystom, w tym Świątynia Sybilli i Dom Gotycki. Zwiedzanie jest odpłatne, natomiast za darmo można spacerować po parku i podziwiać zabytki z zewnątrz. Pałac i jego otoczenie pozostają jednym z najcenniejszych przykładów polskiego dziedzictwa kulturowego, łącząc historię, architekturę i przyrodę w niezwykłą całość.
