Zwiedzając Spałę, malowniczo położoną miejscowość w województwie łódzkim, trudno nie zwrócić uwagi na charakterystyczne budynki z czerwonej cegły. Ich architektura wyraźnie wyróżnia się na tle okolicznej zabudowy i stanowi pamiątkę po czasach zaborów, gdy Spała była jedną z ulubionych letnich rezydencji carów Rosji.
Rosyjscy monarchowie przyjeżdżali tutaj przede wszystkim na polowania organizowane w rozległych lasach Puszczy Pilickiej. Aby zapewnić im odpowiednie warunki pobytu, wybudowano reprezentacyjny pałacyk myśliwski oraz rozbudowaną infrastrukturę towarzyszącą. Powstały hotele dla dostojnych gości, budynki gospodarcze, stajnie, garaże oraz liczne obiekty służące obsłudze całej rezydencji.
Do najciekawszych zachowanych obiektów należą dwie kamienice usytuowane przy ulicach Piłsudskiego i Wojciechowskiego, połączone charakterystycznym łącznikiem zwanym „Carską Oranżerią”. W czasach carskich na parterach budynków mieściły się wozownie, gdzie przechowywano reprezentacyjne powozy, natomiast na piętrach mieszkała obsługa odpowiedzialna za utrzymanie taboru.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Spała ponownie stała się letnią rezydencją głowy państwa, tym razem prezydentów Rzeczypospolitej. Budynki nadal pełniły podobne funkcje, choć wraz z rozwojem motoryzacji dawne wozownie zaczęły służyć jako garaże dla samochodów. Podobnie wykorzystywano je również podczas okupacji niemieckiej.
Po II wojnie światowej Spała znalazła się pod zarządem Funduszu Wczasów Pracowniczych. W miejscowości powstały nowe ośrodki wypoczynkowe, a dawne garaże i wozownie zaadaptowano na mieszkania dla pracowników obsługujących FWP. W jednym z budynków urządzono nawet Kino Wczasowe, pozostawiając jedynie jeden garaż na potrzeby ośrodka. Z kolei w dawnym łączniku funkcjonowały warsztaty techniczne obsługujące zaplecze wypoczynkowe.
Transformacja ustrojowa po 1989 roku przyniosła kolejne zmiany. Kino zakończyło działalność, a budynki zostały sprywatyzowane. Górne kondygnacje nadal pełnią funkcje mieszkalne, natomiast na parterach powstały obiekty hotelowe, pensjonaty i lokale usługowe.
Szczególnie interesujący jest budynek przy ulicy Piłsudskiego, znany dziś jako Tur 1. Jego bliźniaczy odpowiednik, Tur 2, znajduje się przy ulicy Wojciechowskiego. Oba obiekty nadal połączone są historycznym łącznikiem, który w czasach carskich był przeszkloną oranżerią pełną egzotycznych roślin. Choć jego pierwotna funkcja dawno przeszła do historii, do dziś pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych elementów dawnego zespołu rezydencjonalnego. Obecnie mieszczą się w nim dwa pensjonaty, a cały kompleks stanowi interesujący przykład tego, jak historyczne budynki mogą z powodzeniem odnaleźć się we współczesnej rzeczywistości, zachowując jednocześnie pamięć o swojej niezwykłej przeszłości.
