Osada Zwierzyniec leży mniej więcej w połowie drogi między Białowieżą a Hajnówką, skryta wśród lasów, które od wieków są świadkami historii Puszczy Białowieskiej. Dzieje stojącego tu niegdyś pomnika żubra są wyjątkowo barwne i pełne zwrotów akcji.
Pierwszy posąg, wykonany w skali 1:1, ustawiono w Zwierzyńcu w 1862 roku, aby upamiętnić polowanie cara Aleksandra II w tutejszych lasach. Monument odlano w Petersburgu, a jego okazała sylwetka przez lata stanowiła atrakcję i symbol związków regionu z dawną historią.
Los pomnika skomplikował się wraz z wybuchem I wojny światowej. Wycofujące się wojska rosyjskie wywiozły żubra do Moskwy. Po zakończeniu wojny odlew udało się odzyskać i sprowadzić z powrotem do Polski. Przez pewien czas pomnik stał na dziedzińcu Zamku Królewskiego w Warszawie, lecz wkrótce później prezydent Ignacy Mościcki zdecydował o przeniesieniu go do swojej rezydencji w Spale — i tam pozostaje do dziś.
Mimo wieloletnich starań władz Białowieży oraz Białowieskiego Parku Narodowego, powrót oryginału do Zwierzyńca okazał się niemożliwy. Tymczasowo ustawiono więc plastikową replikę, jednak z czasem pojawiła się ambitniejsza idea: stworzenie pełnoprawnej, brązowej kopii pomnika.
Inicjatywę wsparł Polski Związek Łowiecki, organizując ogólnopolską zbiórkę… łusek po nabojach. Trafiły one na złom, a uzyskane w ten sposób środki zasiliły fundusz odlewu — ostatecznie zebrano aż 6 ton materiału! Samo odlewanie monumentu wykonano w Gliwicach, przy współpracy lokalnych samorządów oraz Lasów Państwowych.
W 2004 roku, po wielu latach starań, nowy pomnik żubra ponownie stanął w Zwierzyńcu, przywracając temu miejscu dawny charakter i przypominając o burzliwych losach jednego z najbardziej rozpoznawalnych symboli Puszczy Białowieskiej.
