Kalinówka Kościelna to niewielka, lecz niezwykle interesująca wieś położona na Podlasiu, w powiecie monieckim, na terenie gminy Knyszyn. Choć nie należy do dużych ośrodków turystycznych, zdecydowanie zasługuje na uwagę ze względu na cenne zabytki i wyraźnie zachowane dziedzictwo kulturowe regionu. Na szczególne wyróżnienie zasługuje barokowy, drewniany kościół z 1774 roku, zabytkowy wiatrak z 1924 roku oraz unikatowy lamus plebański z 1782 roku.
Pojęcie „lamus” znane jest dziś głównie z powiedzenia „odłożone do lamusa”, oznaczającego rzeczy zapomniane lub nieużywane. Historycznie jednak lamusy pełniły bardzo konkretną funkcję. Były to osobne budynki wchodzące w skład zespołów dworskich lub plebańskich, służące do przechowywania przedmiotów rzadko używanych, lecz cennych — dokumentów, sprzętów, zapasów czy wyposażenia.
Lamus w Kalinówce Kościelnej powstał najprawdopodobniej w 1782 roku jako element zaplecza dworskiego i plebańskiego. Wzniesiono go na kamiennej podmurówce, na planie kwadratu. Jest to dwukondygnacyjny budynek o konstrukcji zrębowej, o powierzchni około 180 m², zwieńczony dachem krytym trzciną, co dodatkowo podkreśla jego tradycyjny, regionalny charakter. W 1927 roku obiekt przeszedł gruntowny remont, podczas którego został obrócony o 90 stopni. Po II wojnie światowej lamus uległ pożarowi, spowodowanemu przez lokatorów, ponieważ w tym czasie pełnił funkcję mieszkalną. Na szczęście zniszczeniu uległ jedynie dach, co umożliwiło odbudowę i zachowanie zabytku.
Obecnie w lamusie mieści się ekspozycja etnograficzna, stworzona dzięki zaangażowaniu mieszkańców Kalinówki Kościelnej. Zgromadzone eksponaty dokumentują codzienne życie, tradycje i rzemiosło dawnej wsi podlaskiej. To miejsce nie tylko chroni materialne ślady przeszłości, lecz także buduje lokalną tożsamość i stanowi doskonały przykład oddolnej troski o dziedzictwo kulturowe. Wizyta w Kalinówce Kościelnej może być więc nie tylko lekcją historii, ale również spokojnym, wartościowym doświadczeniem dla osób poszukujących autentycznego obrazu dawnej wsi Podlasia.
