Na Podlasiu do dziś przetrwała jedna z nielicznych w Polsce społeczności tatarskich, stanowiąca żywe świadectwo wielowiekowej obecności Tatarów na ziemiach Rzeczypospolitej. Zachowały się tu nie tylko niewielkie meczety, ale również mizary, czyli muzułmańskie cmentarze, nierozerwalnie związane z tą tradycją. Najbardziej znaną tatarską miejscowością są Kruszyniany. Znajduje się tu drewniany meczet, szerzej opisany już na naszej stronie, jednak odwiedzając to miejsce, warto również zajrzeć na pobliski mizar.
Cmentarz w Kruszynianach zajmuje powierzchnię około 0,6 ha i został założony w drugiej połowie XVII wieku. Najstarszy nagrobek z zachowaną, czytelną inskrypcją pochodzi z 1699 roku, choć na terenie nekropolii znajdują się także starsze groby, których napisy zatarł już czas. Nagrobki z XIX wieku mają charakterystyczną formę ostrosłupów lub kolumn, natomiast współczesne upodobniły się do nagrobków znanych z cmentarzy katolickich – z tą różnicą, że nie występuje na nich symbol krzyża. Cały teren mizaru otoczony jest kamiennym murem, jednak pozostaje on ogólnodostępny.
Spacer po tym miejscu skłania do refleksji nad wielokulturową historią regionu i rolą, jaką Tatarzy odegrali w dziejach Podlasia. To cicha, ale niezwykle wymowna przestrzeń, która pozwala lepiej zrozumieć religijną i kulturową różnorodność tej części Polski oraz docenić jej unikatowe dziedzictwo.
