Jałówka to malownicza wieś położona na Podlasiu, w powiecie białostockim, w gminie Michałowo. Choć dziś jest spokojną miejscowością o wiejskim charakterze, jej historia ma wyraźnie miejski epizod – w 1545 roku otrzymała prawa miejskie, które utraciła dopiero w 1897 roku. Ten długi okres funkcjonowania jako miasto pozostawił po sobie czytelny ślad w układzie przestrzennym i lokalnym dziedzictwie.
Największym bogactwem Jałówki są zabytki sakralne, świadczące o wielokulturowej i wielowyznaniowej historii regionu. Na szczególną uwagę zasługują malownicze ruiny kościoła pw. św. Antoniego – monumentalne, neogotyckie mury bez dachu tworzą dziś niezwykle sugestywny krajobraz i należą do najbardziej rozpoznawalnych symboli miejscowości. Warto również zobaczyć cerkiew parafialną pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, będącą świadectwem silnej obecności tradycji prawosławnej na tych terenach, a także kościół Przemienienia Pańskiego, którego dzieje odzwierciedlają burzliwe losy Podlasia w XIX i XX wieku.
Budowę murowanej świątyni rozpoczęto w 1859 roku z inicjatywy miejscowych katolików. Prace zostały jednak wstrzymane przez władze carskie jako represja za udział mieszkańców w Powstaniu Styczniowym. W 1866 roku nieukończony budynek skonfiskowano i przekazano społeczności prawosławnej, która dokończyła go i zaadaptowała na cerkiew. Dopiero po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1921 roku świątynia powróciła w ręce katolików. Po przystosowaniu do liturgii rzymskokatolickiej funkcjonuje do dziś jako kościół Przemienienia Pańskiego.
Historia Jałówki to przykład miejscowości pogranicza – miejsca, gdzie przez wieki przenikały się kultury, religie i tradycje. Spacer po jej ulicach pozwala odczytać te warstwy przeszłości w architekturze i krajobrazie, czyniąc z niej interesujący punkt na mapie Podlasia nie tylko dla miłośników historii, ale i dla osób poszukujących nieoczywistych, klimatycznych miejsc.
